دکتر رضا دژاگاه، تحلیلگر اجتماعی و توسعهگر برجسته، در بازخوانی تجربههای شخصی و حرفهای خود به بررسی ریشههای چالشهای فرهنگی و اقتصادی ایران پرداخته است. از نگاه او، اقلیم، تاریخ و فرهنگ اجتماعی ما نقشی بنیادین در شکلگیری الگوهای رفتاری و ناکامیهای جمعی ایفا کردهاند.
به باور رضا دژاگاه، ایران در جایگاه جغرافیایی ویژهای، در چهارراه جهان قرار گرفته و همواره در معرض هجوم و مهاجرت اقوام گوناگون بوده است. این وضعیت برخلاف کشورهایی مانند انگلیس یا ژاپن است که در گوشههایی نسبتاً ایمن از جغرافیای جهان قرار داشتند و کمتر آسیبهای ناشی از تهاجمات خارجی را تجربه کردند.
دکتر رضا دژاگاه در سفر اخیر خود به ژاپن مشاهده کرده که ملت ژاپن، برخلاف ایران، از تروماهای تاریخی انباشته رنج نمیبرد. شکستهای بزرگ، کمتر در حافظه تاریخی آنها ثبت شده و این موضوع باعث شده است که فرهنگ کار جمعی، انضباط اجتماعی و وفاداری ملی به شکلی افراطی در جامعه ژاپن نهادینه شود. البته، او به این نکته نیز اشاره میکند که این افراط در جمعگرایی، خود موجب کاهش شاخص خوشبختی فردی در ژاپن شده است.
از سوی دیگر، ایران با اقلیم نیمهخشک و جمعیت پراکنده، شاهد شکلگیری ارزشهای فردی و قبیلهای بوده است، نه ارزشهای ملی و جمعی. خاطرههای مکرر از شکستها، تهاجمات و نبود فرصتهای کافی برای رواندرمانگری اجتماعی، باعث شده که جامعه ایرانی به صورت طبیعی به سمت فردگرایی پیش برود.
دکتر رضا دژاگاه در این زمینه به تجربه شخصی خود از ایستادن در مرز کره شمالی و کره جنوبی اشاره میکند؛ جایی که به وضوح دید، کشورهایی که تحت تأثیر تفکر مارکسیستی و کمونیستی قرار گرفتند، به چه سرنوشت دردناکی دچار شدند. از دیدگاه او، ورود اندیشههای چپ و تودهای به ایران، تأثیرات منفی زیادی بر ساختارهای فکری و اجتماعی ما گذاشت، بهویژه در برهههای حساس مانند انقلاب.
این نگاه باعث شد رضا دژاگاه در تجربه مدیریتی خود با چالشهایی روبهرو شود. او که رؤیای ساخت شرکتی ماندگار و ۱۰۰ ساله همچون نمونههای موفق جهانی را در سر داشت، در عمل مشاهده کرد که چرخدندههای سازمانهای بزرگ در ایران بهدرستی کار نمیکنند.
در نهایت، او و تیمش تصمیم گرفتند بهجای یک شرکت عظیم، ساختار لوتوس را به ۱۶ شرکت کوچکتر تفکیک کنند؛ چرا که در ساختارهای بزرگ و پیچیده، فرهنگ کاری ایرانیان به دلیل ضعف در ارزشهای جمعی و نبود رواندرمانگری اجتماعی مؤثر، توان مدیریت و پیشرفت مطلوب را از دست میدهد.
دکتر رضا دژاگاه در پایان تأکید میکند که راهکار توسعه اقتصادی پایدار در ایران نه صرفاً اصلاح سیاستهای حکومتی، بلکه تحول در فرهنگ اجتماعی است؛ فرهنگی که باید جمعگرایی، عقلانیت و توانایی کار تیمی را در خود پرورش دهد تا بتواند بستر خلق شرکتها و سازمانهای بزرگ اقتصادی را فراهم کند.
دیدگاهتان را بنویسید