این روزها بحث مکانیزم ماشه و پیامدهای آن در رسانهها داغ است. خط خبریای که اغلب رسانهها دنبال میکنند، این است که اثر واقعی مکانیزم ماشه بر اقتصاد کشور ناچیز بوده و بیشتر یک شوک روانی است. برخی از رسانهها نیز نسبت به تشدید محدودیت بر فروش نفت بهعنوان اصلیترین منبع درآمد ارزی کشور، بهعنوان جدیترین تبعات فعال شدن مکانیزم ماشه هشدار میدهند.
مطابق تعاریف رایج، بازگشت تحریمهای بینالمللی «شورای امنیت سازمان ملل» علیه ایران که پیشتر در چارچوب «برجام» لغو شده بودند را، میتوان معنای کلی فعال شدن «مکانیزم ماشه» در نظر گرفت.
گزارههای پرتکرار در رسانهها که از زبان دولتمردان و کارشناسان شنیده میشوند، این است که مکانیزم ماشه تحریم تازهای اضافه نمیکند و اثرش عمدتا روانی است.
خبرگزاری «فارس»، در گزارشی به این نکته اشاره و نوشته است که مکانیزم ماشه در حوزه اقتصاد گلولهای خالی است و این، رسانهها هستند که ماشه را میکشند.
خبرگزاری ایسنا نیز از قول مهدی طغیانی، نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس تاکید کرده است که فعال شدن «مکانیسم ماشه» تحریم جدیدی به تحریمهای فعلی اضافه نمیکند و اثر آن بیشتر روانی است.
طغیانی درباره تاثیر فعال شدن مکانیسم ماشه بر وضعیت اقتصادی کشور، گفته است: بعد از خروج آمریکا از برجام، عمده تحریمهای ایران برگشت و اروپاییها داد و ستد رسمی اقتصادی با ما نداشتند چون مشمول تحریمهای آمریکا میشدند. علاوه بر این، آمریکا به دیگر کشورها هم اجازه چنین مبادلاتی را نمیداد. بر این اساس، همه داد و ستدها و مبادلات ما بهصورت غیررسمی و با دور زدن تحریمها انجام میشد لذا فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت قطعنامههای شورای امنیت چیزی به تحریمهای ما اضافه نمیکند. البته ممکن است به دلیل بحثهای روانی و هیجانات مربوط به افزایش ریسکهایی که فعالان اقتصادی احساس میکنند، اثراتی روی برخی از متغیرهای اقتصادی ایران بگذارد که شیب این تاثیر نیز رفته رفته با گذشت زمان، کندتر میشود.
علیرغم اینکه برخی از کارشناسان معتقدند، تشدید محدودیت بر فروش نفت بهعنوان اصلیترین منبع درآمد ارزی کشور، از جدیترین تبعات فعال شدن مکانیزم ماشه است، «محسن پاکنژاد»، وزیر نفت دولت چهاردهم با اشاره به بیاثر بودن «اسنپبک» بر روی فروش نفت ایران گفت که ما در برابر این محدودیتها دستبسته نیستیم و تمام تلاش خود را خواهیم کرد.
اظهار نظرهای اینچنینی که از سوی کارشناسان و دولتمردان شنیده میشود، بر این نکته تمرکز دارند که ما پیشاز این هم تحت تحریمهای ایالات متحده بودهایم و تحریمهای جدید، تغییر خاصی در اقتصاد کشور ایجاد نخواهند کرد.
اگرچه گروهی بر این باورند که «بازگشت تحریمهای ناشی از فعال شدن مکانیزم ماشه موجب میشود حتی کشورهایی مانند هند، چین و ونزوئلا که باوجود تحریمهای ایالات متحده همچنان خریدار نفت ایران بودند، دیگر توان پذیرش ریسک معامله با ایران را نداشته باشند، چراکه با بازگشت تحریمهای سازمان ملل، این دادوستدها بسیار پرخطرتر و پرهزینهتر خواهد شد. در نتیجه، این کشورها یا برای ادامه خرید نفت ایران تخفیفهای سنگینتری مطالبه میکنند، یا بهطور کامل از خرید نفت ارزان اما پرریسک ایران صرفنظر خواهند کرد.» اما به روایت «حمید قنبری»، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه، فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمها روی تجارتهای کنونی تهران تاثیر نخواهد داشت، چراکه جمهوری اسلامی درآمدهای حاصل از صادرات را بهصورت رسمی و در حسابهای بانکی نگهداری نمیکند و بههمین دلیل، واردکنندگان و صادرکنندگان میتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.
محمدرضا پور ابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز دراینباره اظهار کرده است: حتی در صورتی که تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل به طور کامل برگردد، حوزه عمل این تحریمها تنها مربوط به حوزه فعالیتهای موشکی، هستهای و صنایع مرتبط با آن است و هیچ ارتباطی با موضوع کالای اساسی، فروش نفت، تجارت خارجی و سایر فعالیتهای معمول اقتصادی کشور ندارد.این تحریمها در مقایسه با تحریمهای ثانویه یکجانبه آمریکا که از سال ۲۰۱۸ تاکنون با قدرت تمام اعمال شده، از ضمانت اجرایی و اثرگذاری بسیار کمتری برخوردارند. به بیان ساده، حتی اگر تمام تحریمهای شورای امنیت نیز بازگردند، عملاً بر شدت تحریمهای فعلی آمریکا نخواهند افزود و در واقع، دیگر فشنگی در خشاب اسلحه تحریمها نمانده و چکاندن ماشه بیاثر است اما در عین حال ترس ایجاد میکند.
به روایت روزنامه تجارت، کشورهای غربی نیز بر همین جنبه روانی و ترس مکانیسم ماشه متمرکز شدهاند و البته که نمیتوان و نباید اثر روانی فعالشدن مکانیسم ماشه را دست کم گرفت.اقتصاد ایران در سالهای اخیر، در سایه تحریمهای شدید، به «ایمنی» و «تابآوری» نسبی در برابر شوکهای خارجی دست یافته است. شبکهی پیچیده و گسترده مبادلات غیردلاری، تعمیق بازار ارز رسمی و تضعیف بازار غیررسمی، استفاده از مکانیسمهای تهاتر، گسترش پیمانهای ارزی دوجانبه و چندجانبه، فروش نفت به روشهای خلاقانه، عضویت در سازمانهای بینالمللی و افزایش همکاری با همسایگان، باعث شده است تا جریان درآمدهای ارزی هرگز به طور کامل قطع نشود. برخلاف تصور عمومی، آمارهای بینالمللی و گزارشهای داخلی حاکی از آن است که فروش نفت ایران در طول سالهای تحریم نهتنها متوقف نشده، بلکه در مقاطعی حتی روندی افزایشی نیز داشته است.در آن سو و در بازار ارز نیز در سه سال گذشته علیرغم تنشهای متعدد سیاسی و حوادث غیرمنتظره، شاهد یک روند نسبتا با ثبات بودهایم، به گونهای که نمودار قیمت نرخ ارز در بازار غیررسمی با وجود اتفاقات بیسابقه، دیگر نمایی از شوک ارزی بزرگ ندارد.به لطف اجرای سیاست تثبیت اقتصادی و مدیریت هوشمندانه بانک مرکزی، دیگر هر اتفاق سیاسی منفی اثر بزرگ و پایداری بر بازار ارز ندارد و هر نوسانی کوتاهمدت بوده و با فروکش هیجانات نرخ ارز دوباره به روند تعادلی خود بازمیگردد
دیدگاهتان را بنویسید