کشور وارد پنجمین سال خشکسالی شدید شده و بارندگی بهشدت کاهش پیدا کرده است. آنطور که «رسانهها» از قول کارشناسان پیشبینی کردهاند، بارشهای پاییز امسال کمتر از حد نرمال است و در این وضعیت، مدیریت منابع آب و تغییر الگوی مصرف بیش از هر زمان دیگری برای عبور از بحران آب ضروری است.
در همین ارتباط محمدرضا کاویانپور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب با تایید کمبارشی پاییز امسال، اعلام کرده: ذخایر آبی کشور در سال جاری حدود ۴۰ درصد کمتر از سال گذشته است که این کاهش نشاندهنده یک خشکسالی برجسته است. او تأکید کرده است موضوع خشکسالی با برنامههای کوتاهمدت یک یا دو ساله قابل حل نیست و نیاز به راهکارهای بلندمدت دارد.
وی با اشاره به تأثیر مستقیم کمآبی بر کشاورزی و صنعت تصریح کرده است: مردم، کشاورزان و صنایع باید خود را برای شرایط دشوارتر آماده کنند. به گفته وی، تغییر الگوی کشت، استفاده از فناوریهای نوین در صنایع و مدیریت بهتر منابع مصرفی از جمله اقداماتی است که میتواند از شدت بحران بکاهد.
بدون تردید در سالیان اخیر مصرف بیش از اندازه آب در بخش کشاورزی و حفر چاههای غیرمجاز بحران آب را تشدید کردهاند و بهتازگی شینا انصاری، معاون رئیسجمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، در گفتگو با گاردین توضیح داده است که ایران در کمربند خشک زمین قرار دارد، اما شرایط بدتر شده است؛ در پنج سال اخیر، بارندگی ۳۰ درصد کاهش پیدا کرده و طی سه دهه گذشته، دما ۱.۸ درجه سانتیگراد بالا رفته است. اشتباهات گذشته از جمله ایجاد صنایع و شهرها در مناطق خشک اکنون به تغییر برخی شیوههای کشاورزی نیاز دارد، که انصاری تایید میکند موضوعی از لحاظ اجتماعی حساس است.
سالهاست که رسانهها درباره بیآبی در ایران اطلاعرسانی میکنند. حساسیت عمومی به این مهمترین چالش محیط زیستی و اجتماعی هم افزایش شگرفی داشته است. در نهادهای متولی مدیریت آب (وزارت نیرو و زیرمجموعههای آن)، گزارشها و طرحهایی برای برونرفت از این بحران یا دستکم کاستن از شتاب بیآبی مطلق (مثل طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی) تولید میشود. اما هنوز روشی کارآمد برای تغییر رویه حاکم یا دستکم فعالیتی برای دگرگونی هرچند حداقلی در روندهای ازپیشتثبیتشده، دیده نمیشود.
کارشناسان در پاسخ به این پرسش که چرا ایران همیشه با کم آبی مواجه است، میگویند: این مسئله ناشی از سوءمدیریت است! و در پی آن، مردم به عنوان مقصرانی قلمداد میشدند که در مصرف آب صرفهجویی نمیکنند. اما واقعیت این است که وظیفه مدیریت منابع آب با دولت است. همانطور که دولت مسئول حفر چاههای غیرمجاز، سدسازیهای افسارگسیخته، نابودی بخش عمده آب در بخش کشاورزی و نیز هدررفت آب شرب در شبکههای انتقال آب است.
سالها است که گفته میشود صدها هزار چاه غیرمجاز در کشور حفر شده (در برخی منابع تعداد چاههای غیرمجاز تا ۴۰۰ هزار حلقه نیز تخمین زده شده است)، ۹۰ درصد آب برای مصرف در کشاورزی و نیز ۳۰ درصد آب شرب در شبکه آبرسانی از دست میرود. اما طی همه این سالها چه اقدام درخوری برای کاهش این ارقام صورت گرفته است؟ تقریبا هیچ!
این درحالی است که به گفته مسعود باقرزاده، مدیرکل دفتر برنامهریزی و بودجه شرکت آب و فاضلاب کشور، سرانه آب ایران از دو هزار و ۴۰۰ مترمکعب در سال ۱۳۷۰ به هزار مترمکعب کاهش یافته است که ادامه این روند میتواند ایران را در ردیف کشورهای بسیار کمآب قرار دهد.
به گزارش ایسنا، یکی از سیاستهای وزارت نیرو برای مقابله با کمآبی، بازچرخانی پسابهای شهری است. کارشناسان معتقدند اگرچه سهم این روش در مقایسه با برداشت کل منابع آب ناچیز است، اما میتواند به تغذیه آبخوانها و جلوگیری از افت بیشتر سفرههای زیرزمینی کمک کند. با این حال، بازچرخانی بهتنهایی قادر به جبران کسریهای گسترده نیست و نیاز به اصلاح الگوهای مصرف در کشاورزی و بخش خانگی وجود دارد. مجموع این هشدارها نشان میدهد ایران نه با یک خشکسالی گذرا، بلکه با روندی طولانیمدت روبهرو است. در چنین شرایطی، مدیریت منابع آب، تغییر الگوی مصرف و بازنگری در سیاستهای کشاورزی و صنعتی بیش از هر زمان دیگری برای عبور از بحران آب ضروری است.
دیدگاهتان را بنویسید