روند مهاجرت ایرانیان در سالهای اخیر در حوزه دانشگاه بارها خبرساز شده و به نگرانیها در مورد تضعیف سیستم دانشگاهی کشور دامن زده است.
اخیرا معاون پیشین وزیر علوم با ارائه آماری تازه مدعی شده که طی ده سال اخیر ۱۲ هزار استاد دانشگاه از ایران خارج شدهاند و ۶۰ درصد این افراد تنها طی چهار سال گذشته کشور را ترک کردهاند.
ابراهیم آزادگان، استاد دانشگاه صنعتی شریف، با شرح وضعیت فعلی جامعه دانشگاهی عنوان کرده، در سه سال اخیر دانشگاه شریف با یک فاجعه مواجه شده است؛ نزدیک به ۷۰ نفر از اساتید این دانشگاه را ترک کردهاند و هنوز جایگزین مناسبی برای آنها پیدا نشده است. او یادآور شد که بسیاری از اساتید در ظاهر برای فرصت مطالعاتی یا شرکت در کنفرانسهای بینالمللی از کشور خارج شدند «ولی برنگشتند و سر کلاس نمیآیند».
به گفته آزادگان، سرعت مهاجرت اساتید به حدی است که «این روزها هفتهای یک استاد، دانشگاه را ترک میکند. آنها یا مرخصی بدون حقوق میگیرند یا میگویند فعلا دانشگاه نمیآییم».
این وضعیت را کارن ابرینیا، دبیر کانون صنفی استادان دانشگاهی ایران، نیز تایید کرده است. ابرینیا با اشاره به آمار خروج اعضای هیئت علمی میگوید: «بهطور کلی از سال ۱۳۹۷– ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲–۱۴۰۳ از میان شش هزار استاد در رشتههای فنیمهندسی در دانشگاههای برتر، یک هزار و ۵۰۰ نفر ــ بهعبارتی ۲۵ درصد آنهاــ مهاجرت کردند.»
او همچنین گفت که در دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه تهران حدود ده نفر از اساتید یا خودشان را بازنشسته و سپس مهاجرت کردند، یا اینکه در فرصت مطالعاتی بودند و بازنگشتند. این استاد دانشگاه مهاجرت را به زخمی تشبیه میکند که بر پیکر دانشگاهها وارد شده و دارد عمیقتر هم میشود.
شهریور سال گذشته نیز سایت دیدبان به نقل از حسین آخانی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران نوشت تنها در این دانشگاه پنجاه عضو هیات علمی مهاجرت کرده و چند برابر آنها در حال تدارک رفتن هستند. این موضوع بارها خبرساز شده، به طوری که حسین سیمایی صراف، وزیر علوم سال گذشته اعلام کرد: «طی چند سال گذشته ۲۵ درصد از اساتید دانشگاهها کشور را ترک کردهاند. این آمار نگرانکننده است؛ چرا که جایگزینی افراد با سطح علمی پایینتر، کیفیت دانشگاهها را کاهش داده و روند نزول علمی را تسریع میکند.»
این وزیر دولت پزشکیان مشکلات اقتصادی را دلیل اصلی مهاجرت اساتید خوانده و اذعان کرد بسیاری از اساتید قصد بازگشت نیز ندارند.
او با اشاره به این که درآمد استادان دانشگاه در کشورهای «همسایه ما آن طرف آب بین ۴ تا ۷ هزار دلار است» گفت که «حقوق استادتمام ما با ۵۰ پایه به سختی به هزار دلار میرسد.»
نتایج کارهای مطالعاتی در رصدخانه مهاجرت نیز نشان میدهد در کوچ اقشار مختلف جامعه از جمله نخبگان و دانشگاهیان عوامل مختلفی تاثیرگذارند. معمولا شرایط اقتصادی نامطلوب، فاصله زیاد میان دستمزدها و هزینههای زندگی، فیلترینگ و سانسور، بحران اشتغال، فقدان چشمانداز مثبت پیشرفت، سیستم مدیریتی ناکارآمد و فرصتهای بهتر در کشورهای دیگر از عوامل موثر در مهاجرت نخبگان و دانشگاهیان به شمار میروند.
درهمین حال رحمان زندی، دانشیار پایه ۱۵ دانشگاه اصفهان هشدار داده است که برای مهاجرت اساتید باتجربه و برجسته باید چارهاندیشی کرد، چون این موضوع روند علمی را در کشور و در جامعه بینالمللی تضعیف میکند و بهاینترتیب رنکینگ دانشگاهها و جایگاه علمی ما تغییر خواهد کرد. وقتی شما بخشی از اساتید خود را به هر دلیلی ازجمله به دلایل مهاجرتی از دست میدهید، فقط نباید به لحاظ کمی به موضوع نگاه کنید، چون از نظر کیفی توان بیشتری از جامعه گرفته شده است. اگر تصور کنید که ۲۵ درصد اساتید مهاجرت کرده باشند، اینها ۵۰ درصد توان کیفی ما را تشکیل میدادند، بنابراین جایگاه علمی ما نیز به همین نسبت تغییر میکند.
زندی عنوان کرده است: اگر با همین روند پیش برویم، سالانه ۵ درصد اساتید از کشور خارج میشوند. گاه شنیدهایم برخی مسئولان عنوان میکنند باید اساتیدی که مهاجرت کردهاند را به داخل کشور بازگردانیم ولی چگونه میتوان استادی که ماهانه ۱۰هزار دلار دریافت میکند را ترغیب کرد که با حقوقی ناچیز در ایران زندگی کند. آن هم در شرایطی که از ابتدای سال تاکنون تغییرات زیادی در نرخ کالاها صورت گرفته و قدرت خرید اساتید ما در هشتمین ماه سال به نسبت اول سال کمتر شده است.
آنطور که پژوهشگران و اساتید دانشگاهی مطرح کردهاند: وضعیت نامناسب معیشتی اعضای هیئت علمی از دو جهت آسیب جدی به دانشگاه و دانشگاهیان وارد کرده است؛ از یک سو به مهاجرت انجامیده و از سوی دیگر استادی که در مقدمات روزمره خود دچار مشکل باشد، نهتنها در زندگی فردی و خانوادگی با مشکل مواجه میشود، بلکه حداقل زمینه لازم برای پژوهشهای نوآورانه و اثربخش را از بین رفته میبیند و نتیجه آن افول رتبه علمی بینالمللی کشور و کاهش تأثیرگذاری اعضای هیئت علمی وزارت علوم در جامعه و صنعت است. این مسئله همچنین روی رغبت جامعه برای رسیدن به کرسی هیئتعلمی هم اثرگذار بوده، بهطوریکه فراخوان جذب هیئت علمی از سوی وزارت علوم نسبت به سالهای گذشته ریزش قابلتوجهی دارد.
دیدگاهتان را بنویسید