بودجه ۱۴۰۵ بهعنوان تازهترین نسخه بودجه کل کشور، در زمانی عرضه میشود که اقتصاد ایران با فشار تورم، کسری بودجه، کاهش درآمد نفتی و نیاز به درآمد پایدار مواجه است. در چنین شرایطی، دولت و مجلس به دنبال تقویت منابع پایدار — از طریق افزایش درآمدهای مالیاتیهستند تا وابستگی بودجه به نفت را کاهش دهند.
در این گزارش تلاش میکنیم تغییرات مهم در درآمدهای مالیاتی پیشبینیشده برای ۱۴۰۵، آثار آن بر مردم و اقتصاد، و سناریوهای ممکن برای بخش مالیات را تحلیل کنیم.
ساختار بودجه ۱۴۰۵: بازنگری در رویکرد و درآمدها
طبق بخشنامه ابلاغشده برای بودجه ۱۴۰۵، دولت رویکردی جدید در تدوین بودجه در پیش گرفته است: بسیاری از احکام دائمی، یعنی هزینهها و درآمدهایی که تکراریاند، قرار است به لایحه مجزایی منتقل شوند تا لایحه اصلی بودجه شفافتر و منعطفتر باشد.
همچنین برای سال ۱۴۰۵ تمرکز دولت بر «تأمین معیشت حداقلی و امنیت غذایی» قرار دارد؛ اما روش توزیع یارانهها عوض میشود: به جای حمایت کلی عمومی، هدفمندتر به دهکهای پایین جامعه خواهد رسید.
در این چارچوب، درآمدهای مالیاتی بهعنوان منبع مهمی برای تأمین کسری بودجه و تأمین هزینههای دولت برجسته شدهاند.
پیشبینی درآمد مالیاتی ۱۴۰۵ و میزان رشد آن
بر اساس گزارش اخیر، دولت پیشبینی کرده است که درآمدهای مالیاتی در بودجه ۱۴۰۵ به حدود ۲۵۰۰ همت برسد. این رقم نسبت به برآوردهای پیشین (حدود ۱۸۲۰ همت) افزایش قابلتوجهی نشان میدهد.
این افزایش اسمی درآمد مالیاتی همگام با تورم عمومی (که بارها بهعنوان چالش اصلی بودجه ۱۴۰۴/۱۴۰۵ مطرح شده) در نظر گرفته شده است.
دادههای تازه نیز نشان میدهند که در سال ۱۴۰۴ (یا دوره منتهی به آن) درآمدهای مالیاتی بیش از ۵۰ درصد رشد کرده است؛ این یعنی سهم مالیات در تأمین منابع دولت در حال افزایش است.
تحلیل منابع و اسناد بودجه نشان میدهد احتمالاً تمرکز بر چند نوع مالیات بهویژه است:
مالیات بر درآمد شرکتها: در گزارشهایی پیشبینی شده است که درآمد دولت از مالیات بر درآمد شرکتها در بودجه با رشد حدود ۷۳٪ مواجه شود.
مالیات بر درآمد افراد (مالیاتهای مستقیم): افزایشی در حدود ۶۸٪ نسبت به سال قبل پیشبینی شده است.
سایر مولدهای مالیاتی: با توجه به فشار برای کاهش وابستگی به نفت، احتمال تغییر در نرخها یا نحوه اخذ مالیات بر کالاها، خدمات، واردات یا مصرف انرژی وجود دارد — هرچند در اسناد فعلی رقم دقیق نیست.
پیامدها و چالشها
مزایا برای دولت و بودجه
افزایش درآمد مالیاتی میتواند به تأمین پایدار منابع بودجه کمک کند و وابستگی به نفت را کاهش دهد.
با بودجه شفافتر و هدفمند کردن یارانهها، احتمال دارد منابع محدود به دهکهای آسیبپذیر برسد و توزیع عدالت اجتماعی بهبود یابد.
ریسکها و اثر بر مردم
افزایش مالیات بر درآمد یا مصرف، میتواند فشار بر خانوارها خصوصاً دهکهای متوسط و متوسط-پایین را تشدید کند.
اگر همزمان با حذف یارانهها یا اصلاح یارانهها (مثلاً حذف ارز ترجیحی یا بازنگری یارانه کالا/خوراک) باشد، هزینه زندگی برای طبقه ضعیفتر بالاتر میرود.
نتیجهگیری و توصیه
بودجه ۱۴۰۵ و سیاستهای مالیاتی جدید، گام مهمی در جهت اصلاح ساختار درآمدی دولت یعنی کاهش وابستگی به نفت و حرکت به سمت درآمد پایدار محسوب میشوند. اما موفقیت این سیاستها بستگی دارد به شیوه اجرای آنها: اگر مالیات افزایش یابد ولی همزمان حمایت هدفمند از اقشار ضعیف و متوسط برقرار نشود، فشار بر معیشت مردم حتمی است.
برای اینکه این بودجه «عدالتمحور» و «پایدار» باشد، لازم است شفافیت در هزینه دولت، گزارشدهی دقیق، و سیاستهای حمایتی همزمان اجرا شوند.
دیدگاهتان را بنویسید