با افزایش روزهای آلوده در پایتخت، دبیر کارگروه کاهش آلودگی هوای استان تهران اعلام کرده است که طرح زوج و فرد از درب منازل تا پایان سال در تهران اجرا خواهد شد. حسن عباسنژاد با تأکید بر اینکه این طرح مصوبه پیشین کارگروه بوده، اظهار داشت: «با توجه به افزایش آلودگی، این محدودیتها ادامه خواهد داشت و متأسفانه این شرایط تا ایام عید نیز پابرجاست.»
وی همچنین تصریح کرد که تغییرات مقطعی شرایط جوی تأثیری بر تصمیم نخواهد داشت، چراکه پیشبینیها حاکی از عدم بهبود محسوس کیفیت هوا تا پایان سال است. به این ترتیب، شهروندان پایتخت حداقل تا پایان اسفندماه باید با محدودیتهای زوج و فرد از درب منازل تردد کنند.
از سوی دیگر، رئیس پلیس راهور فراجا نیز تأکید کرده است که این طرح «راهحل اصلی و نهایی» برای کاهش آلودگی هوا نیست و پلیس تنها «مجری مصوبات» کمیته اضطرار آلودگی هواست؛ موضوعی که نشان میدهد حتی مجریان طرح نیز نسبت به اثرگذاری آن نگاه محدود و موقتی دارند.
فشار اقتصادی مستقیم بر شهروندان
اجرای محدودیتهای ترافیکی از درب منزل، اثرگذاری مستقیم و قابل توجهی بر زندگی روزمره شهروندان دارد. بخش عمدهای از مالکان خودرو ناچار میشوند در نیمی از روزهای ماه از وسیله نقلیه شخصی خود استفاده نکنند. در عین حال هزینههایی نظیر پرداخت هزینه رفت و آمد به محل کار در کنار هزینه های عوارض سالیانه خودرو، مالیات، بیمه، معاینهفنی و نگهداری خودرو همچنان بهطور کامل از مالکان دریافت میشود؛ در شرایطی که میزان استفاده از خودرو عملاً به میزان چشمگیری کاهش یافته است.
افزون بر این، کاهش تردد خودروها میتواند زمینهساز افزایش کرایه حملونقل در تاکسیهای خطی و اینترنتی شود؛ موضوعی که در سالهای اخیر نیز مشاهده شده و نهایتاً بار مالی آن بر دوش شهروندان قرار گرفته است.
بازتاب طرح بر معیشت رانندگان پلتفرمها و سرویس های مدارس
در سالهای اخیر بخش چشمگیری از جامعه شهری، بهویژه جوانان، بخشی از درآمد یا شغل اصلی خود را از طریق فعالیت در پلتفرمهای حملونقل اینترنتی تأمین میکنند. اعمال محدودیتهای تردد، مستقیماً به معنای نصف شدن تعداد روزهای کاری آنان است؛ مسئلهای که در شرایط اقتصادی فعلی میتواند ضربه جدی به معیشت این قشر وارد کند.
همچنین اجرای این طرح و در کنار آن فعالیت ادارات و مدارس، فشار زیادی را به سرویس مدارس تحمیل می کند، سرویس مدارسی که در صورت تردد جریمه خواهد شد و در صورت عدم تردد کار خود را در خطر میبیند.
نبود سیاستهای جبرانی، تسهیلات حمایتی یا جایگزینهای درآمدی، انتقادها درباره پیامدهای اجرای سراسری طرح زوج و فرد را افزایش داده است.
فشار بر حملونقل عمومی؛ زیرساختی که پاسخگو نیست
اجرای طرحهای محدودکننده تردد زمانی میتواند مؤثر و عادلانه تلقی شود که حملونقل عمومی توان جذب حجم افزوده مسافران را داشته باشد. با این حال، زیرساختهای حملونقل عمومی تهران— شامل مترو، اتوبوس، مینیبوس و تاکسی— سالهاست با کمبود واگن، فرسودگی ناوگان و کمبود ظرفیت مواجهاند.
-
تراکم مسافران در ساعات اوج بهطور معمول فراتر از استانداردهای ایمنی و رفاهی است؛
-
بسیاری از خطوط اتوبوسرانی با کمبود ناوگان و تاخیرهای طولانی مواجهاند؛
-
توسعه خطوط مترو بسیار کندتر از برنامههای رسمی پیش میرود.
در چنین شرایطی، اجبار میلیونها نفر به استفاده از حملونقل عمومی، نهتنها کارآمد نیست بلکه فشار مضاعفی بر شبکه فرسوده موجود وارد میکند؛ فشاری که میتواند به کاهش کیفیت خدمات و نارضایتی عمومی بیشتر بینجامد.
انتقاد اصلی: بار مشکلات بر دوش مردم، نه ساختارها
منتقدان سیاستهای ترافیکی و زیستمحیطی سالهای اخیر معتقدند که بار اصلی مقابله با آلودگی هوا بر دوش مردم قرار گرفته است؛ در حالیکه علل ریشهای آلودگی شامل:
-
ناوگان فرسوده اتوبوسرانی و حملونقل عمومی
-
خودروهای دیزلی و سنگین آلاینده
-
صنایع آلاینده پیرامون شهر
-
کیفیت نامناسب سوخت
-
کمبود نظارت بر خودروهای دودزا
- سوزاندن مازوت و…
هنوز بهطور ساختاری حل نشدهاند.
در واقع، اجرای طرح زوج و فرد بهعنوان یک محدودیت مستقیم برای شهروندان، در کوتاهمدت ممکن است اندکی از حجم ترافیک بکاهد؛ اما بدون اصلاحات زیربنایی، درمان بلندمدت آلودگی هوا ممکن نیست.
جمعبندی
با وجود اعلام رسمی ادامه اجرای زوج و فرد تا پایان سال، پرسشهای جدی درباره اثرگذاری، عدالت اجتماعی و پیامدهای اقتصادی این طرح مطرح است. اگرچه شرایط اضطراری آلودگی هوا نیازمند واکنشهای سریع است، اما اتکای مداوم به محدود کردن تردد شهروندان، بدون بهبود حملونقل عمومی و بدون کاهش واقعی منابع اصلی آلودگی، تنها میتواند نقشی موقتی و مسکنگونه داشته باشد.
مقابله پایدار با آلودگی هوا، نیازمند اراده ساختاری، برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل عمومی است؛ نه صرفاً صدور دستورهایی که هزینه اصلی آن را مردم میپردازند.
دیدگاهتان را بنویسید